Strona główna
sobota, 25 października 2014 r.
Imieniny: Inga, Maurycy

Historia

Strona główna » MIASTO » Historia

Pierwszą pisemną informacją o istnieniu Skierniewic jest wiadomość o spotkaniu odbytym 17 maja 1359r. w pałacu arcybiskupa znajdującym się we wsi Skierniewice. Z informacji tej wynika, że wieś Skierniewice powstała przed 1359 rokiem i należała do rozległych dóbr łowickiego arcybiskupa gnieźnieńskiego. Ponieważ dobra łowickie były własnością arcybiskupa już w 1136r., wynika z tego, że okolice Skierniewic należały do dóbr kościelnych już od XII wieku. Od roku 1359 do 1457, tj. do lokacji miasta, Skierniewice były wsią w dobrach arcybiskupstwa w kasztelani łowickiej w księstwie mazowieckim. Znajdował się tutaj dwór arcybiskupa z rozległym folwarkiem, kościół i siedziba rozległej parafii, a także młyn wodny na rzece Łupi,  o którym pierwsza wzmianka pochodzi z 1388r. W drugiej połowie XV wieku Skierniewice stały się wsią targową. W dokumencie z 1457r. napisano, że targ w Skierniewicach istniał "ab antiquo", czyli od dawna.

Ważnym czynnikiem ożywiającym gospodarkę Skierniewic była droga handlowa z Torunia do Lwowa, prowadząca przez Gostynin, Łowicz, Skierniewice i Rawę. Pierwszy próbował lokować miasto arcybiskup Wincenty Kot z Dębna w 1443r. Powtórną próbę lokacji miasta w Skierniewicach podjął 19 lutego 1457r. arcybiskup Jan ze Sprowy herbu Odrowąż. Tym razem działania założyciela miasta były skuteczniejsze. Miasto otrzymało prawo niemieckie w jego średzkiej odmianie i zostało wyłączone w odrębny okręg sądowo-administracyjny. W 1458r. przywilej otrzymał wójt skierniewicki, który posiadał uprawnienia sądownicze w stosunku do mieszczan, a w 1456r. właściciel miasta nadał mieszczanom przywileje gospodarcze. Jednym z ważniejszych postanowień było utworzenie wokół Skierniewic strefy ochronnej, wewnątrz której nie wolno było uprawiać na wsiach rzemiosła, a tamtejsi rzemieślnicy zostali zobowiązani do przeniesienia się do Skierniewic. W strefie tej wszyscy karczmarze mogli szynkować tylko piwo zakupione w mieście od tamtejszych piwowarów. Prawo warzenia piwa otrzymali wszyscy bez wyjątku mieszczanie.

W 1462r. ziemia rawska, do której administracyjne należały Skierniewice, po śmierci ostatnich książąt zachodniego Mazowsza: Ziemowita VI i Władysława II, została włączona do Królestwa Polskiego. Z przyłączonych wtedy do Korony ziem utworzono województwo rawskie, w składzie którego Skierniewice pozostały do II rozbioru Polski. W 1463r. właściciel Skierniewic arcybiskup Jan ze Sprawy na Sejmie Koronnym w Piotrkowie uzyskał od króla Kazimierza Jagiellończyka potwierdzenie lokalizacji miasta, a dla mieszczan skierniewickich wyjednał u króla zwolnienie od opłat celnych, przy przewozie towarów na terenie całego kraju.

Opieką, jaką nad miastem roztaczali jego właściciele arcybiskupi gnieźnieńscy, nadający liczne przywileje gospodarcze ogółowi mieszczan i poszczególnym cechom rzemieślniczym, wyjednując od kolejnych królów zwolnienia dla kupców, spowodowała dość szybki rozwój Skierniewic. W 1531r. Skierniewice liczyły już 124 domy, a w 1549r. liczba domów wzrosła do 165.

Duże znaczenie dla Skierniewic miało w tym okresie rolnictwo, gdyż do miasta należało 29 łanów gruntu, tj. około 490-510 ha. Głównymi jednak filarami gospodarki miasta były: rzemiosło - nastawione na obsługę niezbyt wymagającego wiejskiego rynku lokalnego i handel. Wśród rzemieślników (najwięcej, bo aż 215 odnotowano ich w 1620r.) najliczniejsi byli szewcy, krawcy i sukiennicy. Organizowali się oni w cechu, z których najstarszym jest prawdopodobnie cech szewców posiadający przywilej nadany mu w 1500r. przez arcybiskupa Fryderyka Jagiellończyka. Kupcy skierniewiccy prowadzili handel zbożem, które spławiali do Gdańska, znani byli z handlu śledziami, które przewozili z Gdańska do Małopolski, handlowali również wołami, które kupowali na Podolu i pędzili do Niemiec. Targ skierniewicki obsługiwał lokalny rynek, a miasto posiadało również prawo organizowania jarmarków rocznych, z których pierwszy nadał w 1457r. założyciel miasta wraz z przywilejem lokacyjnym, a potwierdził król Kazimierz Jagiellończyk w 1463r. Drugi nadał w 1527r. król Zygmunt I, a dwa następne nadał Sejm Koronny w 1641r.

Oprócz budynków mieszkalnych na zabudowę miejską składał się jeszcze ratusz i kościół parafialny św. Jakuba...

Cała zabudowa była drewniana, podobnie jak drewniany był również dwór arcybiskupi położony tuż za granicą miasta. Jedyną instytucją społeczną był szpital - przytułek dla starców i kalek, ufundowany wraz z kościołem szpitalnym św. Stanisława, tuż za miastem przy drodze do Rawy. Przy kościele parafialnym funkcjonowała szkółka, której najzdolniejsi uczniowie kontynuowali naukę w Akademii Krakowskiej. Przez okres kilku lat istniała również przy dworze arcybiskupim kolonia akademicka, do której arcybiskup Jan Przerębski sprowadził z Krakowa Benedykta Herbesta (pobyt tego uczonego w Skierniewicach jest poświadczony w latach 1559-60).

W pierwszej połowie XVII w. rozpoczęły się pierwsze oznaki kryzysu w rozwoju miast, który z pewnym opóźnieniem miał dotknąć również Skierniewic. Zaczęło upadać rzemiosło tracące swych odbiorców na wsi, kurczył się handel. Ostateczną ruinę i wyludnienie spowodowała wojna ze Szwecją w latach 1655-57 oraz późniejsze epidemie. W 1685r. Skierniewice liczyły tylko około 600 mieszkańców. Dopiero w drugiej połowie XVIII w. liczba ludności nieco wzrosła do około 1000 mieszkańców. Do czasu utraty niepodległości przez Polskę w 1795r. Skierniewice nie osiągnęły liczby ludności z pierwszych dwóch dziesięcioleci XVII w. W porównaniu jednak do innych miast województwa rawskiego, w 1777r. Skierniewice ustępowały wielkością tylko Łowiczowi, Rawie i Sochaczewowi.

W latach 1655-1793 wobec prawie zupełnego upadku handlu i częściowego kryzysu rzemiosła, dużego znaczenia nabrało w Skierniewicach rolnictwo, a mieszczanie dysponujący większym areałem ziemi mieli decydujący głos we władzach miasta. Rzemiosło zaczęło się powoli odradzać, jednak jeszcze w 1782r. w Skierniewicach było tylko 91 warsztatów rzemieślniczych, a więc ponad dwukrotnie mniej niż w 1620r. Rzemiosło było zorganizowane w siedmiu cechach, z których najliczniejsze były cechy krawców i szewców. Handel głównie lokalny związany był z targami odbywanymi co tydzień na miejscowym targowisku. Odbywało się również 7 jarmarków rocznie, jednak jak wynika z ówczesnych przekazów, nie były one zbyt liczne uczęszczane. Do końca XVII wieku nie odrodził się jednak w Skierniewicach handel daleki.

W połowie lat osiemdziesiątych XVIII w. arcybiskup Michał Poniatowski zorganizował w Skierniewicach manufakturę sukienniczą, która funkcjonowała do 1794r. Był to zakład o częściowo scentralizowanej produkcji, do którego zwerbowano sukienników z Krakowa i Wielkopolski. W 1879r. zakład zatrudniał 70 robotników. W końcowych latach istnienia Rzeczypospolitej nastąpił rozwój infrastruktury miejskiej. Wzniesiono pierwsze domy murowane, wybrukowano rynek i kilka ważniejszych ulic, arcybiskup Antoni Ostrowski ufundował nowy kościół parafialny, którego konsekracja odbyła się w 1781r., pośrodku rynku wzniesiono natomiast murowany ratusz. Jedynymi instytucjami społecznymi w mieście w tym okresie były dwa szpitale i szkoła parafialna.

Miasto ożywił liczny dwór arcybiskupi w pałacu ulokowanym tuż przy mieście. Płynęły stamtąd nie tylko zamówienia dla rzemieślników na wykonanie rozlicznych prac, ale również wzorce do określonego postępowania. Arcybiskupi przenieśli swój dwór do Skierniewic nie tylko z powodu zrujnowania zamku łowickiego w czasie wojny ze Szwecją, ale również z powodu zmiany zwyczajów preferujących wygodne otwarte rezydencje, zamiast starych i ciasnych zamków obronnych. Pałac został przebudowany w drugiej połowie XVIII w., a całość inwestycji zakończył w 1780r. arcybiskup Antoni Ostrowski. Zasadniczą zmianę w położeniu Skierniewic spowodowało przejście pod zabór pruski w czasie drugiego rozbioru Polski. W 1793r. dobra kościelne zostały przejęte przez króla Prus. Ostatni arcybiskup gnieźnieński Ignacy Krasicki przebywał jeszcze w pałacu skierniewickim, ale po jego śmierci w 1801r., również pałac przeszedł na własność króla pruskiego.

Okres trzynastu lat rządów pruskich był trudny dla Skierniewic. Władze pruskie nałożyły na miasto wysokie podatki, które były bezwzględnie ściągane. Powodowało to zubożenie ludności oraz ograniczało inwestycje i rozwój gospodarki. Mimo to wzrosła liczba ludności miejskiej z 887 mieszkańców w 1794r. do 1365 osób w 1800r.

Kolejnym etapem w dziejach miasta był okres Księstwa Warszawskiego w latach 1806-15. Skierniewice wraz z całym księstwem łowickim przeszły w ręce Napoleona I, który potraktował je jako zdobycz wojenną i nadał marszałkowi Ludwikowi Davout. Nowy właściciel zarządzał donacją przez swego rezydenta Grerarda Gley'a, który przebywał w Skierniewicach...

Ciągłe wojny, przemarsze wojsk własnych i obcych i rekwizycje wojskowe, w połączeniu z dużymi podatkami, powodowały ruinę gospodarczą miasta. Zwłaszcza niekorzystny dla Skierniewic był okres okupacji przez wojska austriackie w kwietniu i maju 1809r. Bezwzględne rekwizycje i wymuszenia kontrybucji zmusiły władze miejskie do zaciągnięcia pożyczek, które potem przez kilka lat kasa miejska spłacała kosztem zaniedbań w utrzymaniu infrastruktury miejskiej.

Mimo tego wzrastała liczba ludności miejskiej, osiągając w 1810r. 1649 mieszkańców. Wzrosła liczba rzemieślników - do 148 w 1809r., ożywił się nieco handel, a w 1809r. ponownie uruchomiono manufakturę sukienniczą, która produkowała sukno dla wojska.

Po klęsce Napoleona I na mocy układów wiedeńskich z większości ziem Księstwa Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie, które zajął car rosyjski. Od 1815r. na przeciągu prawie wieku Skierniewice znalazły się pod panowaniem rosyjskim.

Tereny księstwa łowickiego stały się własnością carów rosyjskich. Skierniewice jako miasto narodowe nie były zaliczone do tych dóbr, do carów należał jednak folwark skierniewicki, pałac wraz z parkiem i okoliczne wsie.

Do roku 1863 rozwój miasta był niewielki. Liczba ludności wzrosła do 3000. W 1860r. w Skierniewicach było 238 rzemieślników, handlem zajmowało się około 120 osób, głównie narodowości żydowskiej. Dzięki uruchomieniu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej uzyskano w 1845r. połączenie z Warszawą.

Wygląd miasta w połowie XIX w. niewiele się zmienił. Wybudowano nowy ratusz, wybrukowano kilka ulic, podjęto próbę regulacji miasta, jednak prace zostały przerwane po wybuchu powstania listopadowego. Większość domów pozostała nadal drewniana i na tle innych okolicznych miast Skierniewice przedstawiały się mało korzystnie.

Wielu mieszkańców Skierniewic wzięło udział w powstaniu styczniowym, jednak do bezpośrednich walk w mieście nie doszło z uwagi na stacjonujący tutaj liczny garnizon wojsk carskich. Z tego powodu też Skierniewice uniknęły większych represji ze strony władz carskich.

Kolejnym ważnym wydarzeniem dla Skierniewic było ustanowienie w mieście siedziby powiatu. Skierniewice po raz pierwszy w swej historii stały się siedzibą władz administracji państwowej. W drugiej połowie XIX w. szybko wzrosła liczba ludności miasta osiągając 5700 mieszkańców w 1885r. i 10500 mieszkańców w 1910r. Pod względem liczby ludności Skierniewice były trzecim miastem zachodniego Mazowsza ustępując tylko ośrodkom jak Łowicz i Kutno.

Od początku lat dziewięćdziesiątych XIX w. nastąpił szybszy rozwój przemysłu. W 1910r. w Skierniewicach czynne były dwie cegielnie, browar, tartak mechaniczny, fabryka kafli, fabryka grzebieni i duży młyn. Z pracy w przemyśle utrzymywało się ponad 100 rodzin. Systematycznie natomiast spadała liczba osób utrzymujących się z rolnictwa.

W ślad za rozwojem gospodarczym następował również wzrost infrastruktury miejskiej. W 1872r. powstał pierwszy nowoczesny szpital, który w końcu lat dziewięćdziesiątych przeniósł się do własnego budynku. W końcu XIX w. powstały pierwsze prywatne szkoły średnie, z których jedna (męska) przed wybuchem I wojny światowej uzyskała status szkoły realnej.

Duże znaczenie miał dla Skierniewic tutejszy węzeł kolejowy. Znaczna liczba kolejarzy osiedlała się w mieście, którego zabudowa przekraczała granice miejskie zajmując tereny położone pomiędzy miastem, a linią kolejową. Drugim czynnikiem wpływającym na ożywienie gospodarki miejskiej był duży garnizon wojskowy. Koszary wojskowe rozbudowano i powiększono zwłaszcza w latach dziewięćdziesiątych XIX i w połowie XX w., po zmianie orientacji politycznej Rosji i zawarciu przez nią sojuszu z Francją. Ożywiał również miasto pałac carski, do którego car z dworem przyjeżdżał corocznie na polowania w okolicznych lasach. W Skierniewicach miał również siedzibę Zarząd Księstwa Łowickiego. Najbardziej znanym wydarzeniem związanym z dworem carskim, był zjazd cesarzy Rosji, Niemiec i Austro-Węgier, który odbył się w 1884r.

Do ważnych wydarzeń społecznych należało założenie w Skierniewicach w 1880r. Straży Ogniowej, która położyła później duże zasługi w rozwoju kultury w mieście. W okresie rewolucji 1905-06r. doszło w Skierniewicach do wystąpień patriotycznych. W szkołach miał miejsce strajk młodzieży domagającej się nauczania w języku polskim. Strajkowali robotnicy i urzędnicy pocztowi. W dniu 5 listopada 1905r. doszło do manifestacyjnego pochodu przez miasto kilku tysięcy ludzi, w czasie którego śpiewano patriotyczne pieśni i wygłaszano przemówienia.

Pierwsza wojna światowa przyniosła upadek Skierniewic. Miasto dwukrotnie przechodziło z rąk do rąk walczących stron. W czasie walk spalonych zostało wiele domów, a w końcu października 1914r. wojska niemieckie, wycofując się ze Skierniewic, wysadziły w powietrze budynek dworca kolejowego i urządzenia kolejowe. Ostatecznie front ustabilizował się w połowie grudnia 1914r. na rzekach Rawce i Bzurze na przeciągu ponad pół roku. Skierniewice znalazły się w strefie przyfrontowej, nękane ogniem artylerii rosyjskiej zza Rawki.

Prawie czteroletni okres okupacji przyniósł ruinę gospodarki miejskiej, a bezwzględne rekwizycje płodów rolnych i wszelkich surowców spowodowały powszechny głód, upadek przemysłu i rzemiosła. Jedynym pozytywnym faktem jaki można odnotować w tym okresie, było uruchomienie elektrowni miejskiej, dzięki czemu większość mieszkańców mogła korzystać z oświetlenia elektrycznego. W styczniu 1916r. rozpoczęła działalność pierwsza rada miejska, którą mianowały władze okupacyjne. Pierwsze wybory do rady odbyły się w lutym 1917r. W dziedzinie oświaty i kultury odnotowano ważne wydarzenia: ponowne uruchomienie szkoły realnej, która wkrótce uzyskała status gimnazjum oraz reaktywowanie czytelni miejskiej.

11 listopada 1918r. członkowie Straży Ogniowej i POW rozbroili znajdujących się w mieście żołnierzy niemieckich, wyzwalając Skierniewice. W niepodległej Polsce, nastąpił dalszy znaczny wzrost liczby mieszkańców: od 15265 osób w 1921r. do 20143 osób w 1931r. i około 22000 w 1939r. W 1922r. powiększono obszar miasta z 1434 do 2217 ha poprzez włączenie terenu wsi Skierniewka Lewa, Skierniewka Prawa i Skierniewka Poduchowa oraz osiedla Szwaby. Na zachodnim Mazowszu Skierniewice nadal były trzecim co do wielkości miastem po Kutnie i Żyrardowie, wyprzedzając Łowicz, w którego cieniu zawsze się znajdowały.

Podstawą utrzymania się mieszkańców był przemysł i rzemiosło, praca na węźle kolejowym, a w mniejszym stopniu handel i rolnictwo. W latach 1919-1939 nie założono w Skierniewicach większych zakładów przemysłowych. W latach dwudziestych uruchomiono fabrykę sklejki i hutę szkła. Obok tych zakładów funkcjonowały jeszcze dwie cegielnie i browar. W 1937r. we wszystkich zakładach przemysłowych pracowało około 450 robotników.

Rozwijała się infrastruktura miejska. Budowano coraz więcej dużych kamienic czynszowych, odbudowano ze zniszczeń dworzec kolejowy, wzniesiono budynek sejmiku powiatowego, rozbudowano szpital powiatowy. W końcu lat trzydziestych oddano do użytku gimnazjum męskie i pierwszy własny budynek szkoły powszechnej. Opracowano plan regulacji miasta i wytyczono nowe ulice. Usprawniono ruch uliczny, oddając do użytku nowy most na rzece Łupi. Nie zdołano natomiast rozwiązać problemu budowy wodociągów i kanalizacji miejskiej.

Ważnym wydarzeniem, które miało mieć przyszłości duże znaczenie dla miasta, było przekazanie w 1919r. dawnego pałacu carskiego i folwarku skierniewickiego Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, która ulokowała tutaj Wydział Ogrodniczy. Do 1939r. kilku tutaj pracujących naukowców, mając do dyspozycji skąpe środki, stworzyło solidne fundamenty pod ośrodek naukowy. II wojna światowa "rozpoczęła się" dla Skierniewic wizytą Adolfa Hitlera (11-12 IX 1939r.), zaniepokojonego przebiegiem bitwy nad Bzurą. Skierniewickie podziemie Armii Krajowej czynnie włączyło się w akcję "Burza" mającą na celu wspomaganie walczącej Warszawy w powstaniu, jak również objęło opieką rannych przywożonych do Skierniewic po upadku Powstania Warszawskiego. Na terenie miasta najsilniejszą i największą organizacją konspiracyjną był Związek Walki Zbrojnej, w którym działał obwód AK "Sroka", grupujący około 3 tys. zaprzysiężonych i przeszkolonych żołnierzy. Przeprowadzano liczne akcje dywersyjne; w jednej z nich zginął inż. Schneider, niemiecki specjalista od rakiet V2, akcja "N" - w 1941r. z rozkazu komendanta okręgu "Sroka" utworzone zostały kilkuosobowe komórki przeznaczone wyłącznie dla prowadzenia destrukcyjnej propagandy wśród Niemców. Akcja miała na celu demoralizację Niemców, zniechęcenie ich do walki i szerzenie zwątpienia w ostateczne zwycięstwo. Starano się poróżnić Wermaht (armię) z aparatem hitlerowskiej policji i SS. W Skierniewicach mieścił się duży garnizon wojska niemieckiego. Sporządzono wykaz Niemców pracujących i zamieszkałych w mieście, ustalono ich adresy. Pocztą przesyłane były ulotki w języku niemieckim o treści, która miała wprowadzić zamęt i zwątpienie w słuszność postępowania Hitlera. Cała akcja "N" skończyła się na terenie Skierniewic tragedią dla wielu rodzin.

Wkrótce po wybuchu II wojny światowej Skierniewice zostały kilka razy zbombardowane, a 10 września zajęte przez wojska niemieckie. W czasie bombardowań zniszczono około 100 domów (tj. 10% zabudowy). Zginęło ponad 150 osób, a około 200 zostało rannych. Okupacyjne władze niemieckie podporządkowały gospodarkę miejską potrzebą swojej administracji i potrzebą wojennym. Do grudnia 1939r. w koszarach wojskowych funkcjonował przejściowy, dla jeńców wywożonych w głąb Rzeszy Niemieckiej. Na południe od rynku w październiku 1940r. założono zamknięte getto dla ludności żydowskiej. W ekstremalnych warunkach zgromadzono tam ponad 6000 osób z miasta i powiatu skierniewickiego, których następnie w początkach 1941r. wywieziono do getta warszawskiego, a następnie do obozu zagłady w Treblince. Eksterminacji podległa również ludność Polska. Ogółem w kilkunastu egzekucjach na terenie Skierniewic rozstrzelano ponad 200 osób.

Patriotycznie nastawione społeczeństwo miasta walczyło z okupantem czynnie biorąc udział w organizacjach konspiracyjnych i walcząc z bronią w ręku oraz biernie, sabotując zarządzenia władz okupacyjnych. Duże rozmiary przybrało w Skierniewicach konspiracyjne nauczanie na poziomie szkoły średniej.

17 stycznia 1945r. w czasie wielkiej ofensywy zimowej Skierniewice prawie bez walki zostały zajęte przez wojska radzieckie.

W latach 1945-97 nastąpił znaczny rozwój Skierniewic. Dwukrotnie powiększono obszar miasta, które obecnie zajmuje obszar około 3290 ha. Liczba mieszkańców szybko rosła z 17524 w 1946r. do 25590 w 1970r.oraz 47188 w 1992r.

Od roku 1957 nastąpił szybki rozwój przemysłu. W 1957r. uruchomiono Zakłady Transformatorów Radiowych "ZATRA". W 1958r. rozpoczęto rozbudowę zakładów mechanicznych (późniejsze zakłady "FUMOS"), a w 1975r. w pięciu największych zakładów przemysłowych Skierniewic pracowało ponad 5000 osób. W 1951r. w Skierniewicach powstał Instytut Sadownictwa, a w 1964r. uchwałą Prezydium Rady Ministrów powołany został Instytut Warzywnictwa. Obydwa instytuty znacząco wpływały na rozwój miasta.

Ważnym wydarzeniem dla Skierniewic było utworzenie w 1975r. województwa skierniewickiego. W konsekwencji uruchomiono szereg instytucji szczebla wojewódzkiego, co wymusiło znaczne przyśpieszenie rozwoju infrastruktury miejskiej.

Po reformie administracyjnej, przeprowadzonej w 1999r. Skierniewicom nadano status powiatu grodzkiego.

 

Opracowano na podstawie:

  1. Józefecki J., "540 lat Skierniewic" w: "Regionalny Magazyn Gospodarczy", s.4-8
  2. Zwierzchowski K., "Skierniewice w czasie II wojny światowej", Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Skierniewice 1999r.
Strona główna Drukuj dokument
Zapytaj o uzdrowisko
www.uzdrowisko-skierniewice-makow.eu
Zapraszamy do zadawania pytań dotyczących budowy w Skierniewicach uzdrowiska. Formularz dostępny jest na ...
dalej
KALENDARZ IMPREZ

  Pażdziernik 2014 

Pn Wt Śr Cz Pt So Nd
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
Kliknij i zobacz wydarzenia
OSÓB ONLINE: 13

Urząd Miasta Skierniewice
ul. Rynek 1, 96-100 Skierniewice
tel. (046) 834-51-00, fax: (046) 834-51-51
email: umskier@um.skierniewice.pl

ALPANET - Polskie Systemy Internetowe